آتشکده باستانی نوشیجان

[mohsen]

..بنای تاریخی نوشیجان در حدود ۶۰ کیلومتری جنوب همدان و ۲۰ کیلومتری شمال غرب ملایر بر فراز تپه‌ای طبیعی به ارتفاع تقریبی ۳۷ متر قرار گرفته است. این اثر که ابتدا به صورت تپه‌ای باستانی بود از سال ۱۳۴۶ مورد کاوشهای باستان‌شناسی قرار گرفت. سازه های مختصر دو دوره پارتی و هخامنشی این تپه باستانی پس از مطالعات کافی برداشته شد و آثار اصلی که شامل دژ و معبد و تالار ستوندار از اوایل دوره ماد‌ها است پابرجاست. عناصر این مجموعه از نخستین الگوهای معماری ایرانی در فلات ایران است.

نوشیجان شامل اجزای زیر است :

* بنای قدیمی جبهه غربی (نخستین نیایشگاه)
* تالار ستوندار (آپادانا)
* معبد مرکزی (دومین نیایشگاه)
* اتاق‌ها و انبارها
* تونل
* حصار و دژ













با كاوش‌هاي باستان‌شناسان دراين تپه باستاني سه طبقه شناسايي شد كه طبقه
اول را به مادها، طبقه دوم را به هخامنشيان و طبقه سوم را به ساسانيان
نسبت مي‌دهند.

مجموع يافته‌هاي باستان‌شناسي حاكي از اين است كه طبقه اول محل استقرار
مادها (از نيمه دوم قرن هشتم تا نيمه اول قرن ششم قبل از ميلاد) بوده است.

بقاياي آثار در طبقه اول تپه نوشيجان عبارتند از: بناي قديمي جبهه غربي
تپه كه نخستين آتشگاه است با توجه به طرح و نقشه مجموعه بناهاي اين تپه
مي‌توان گفت كه اين بخش از بنا پس از احداث تالار ستون‌دار ساخته شده و از
دو محوطه مربوط به هم طرح‌ريزي شده است.

بقاياي يك آتشدان در جبهه جنوبي نشانگر مراسم نيايش آتش مي‌باشد اتاق معبد
شمالي- جنوبي ساخته شده و در بدنه مخروطي شمالي آن سه طاقچه به طور نامشخص
ديده مي‌شود كه يكي از آنها حالت هواكش داشته است.

در حاشيه ضلع جنوبي معبد، بقاياي يك سكوي برجسته وجود دارد كه احتمالا شالوده پايه ستون‌هاي معبد بوده است.

اثر بعدي طبقه نخست اين قلعه، تالار ستون دار (آپادانا) بر روي سكويي خشتي
قرار گرفته و شالوده آن بر پايه شفته‌ريزي با ملات گل و كف‌سازي نهاده شده
است.

اين تالار نيز شمالي- جنوبي است و ضلع شرقي آن زاويه قايم ندارد و ضلع غربي متكي به بقاياي ستون غربي است.

باتوجه به پلان عمومي اين تالار مي‌توان آن را با تالارهاي ستون‌دار حسنلو
و گودين تپه مقايسه كرد از طرفي تالارهاي ستون‌دار فوق، يعني آپاداناي
حسنلو، گودين تپه و تپه نوشيجان با تالارهاي اورارتوپي كه از آلتين تپه
آسياي صغير به دست آمده قابل مقايسه هستند و احتمالا با تاثيرپذيري از هنر
معماري "اورارتو" ساخته شده‌اند.

اثر بعدي شناخته شده در اين طبقه معبد اصلي است كه شكل آن به صورت نيمه
چليپا بوده و با همان عناصر معماري دژ ساخته شده است و به نظر مي‌رسد پس
از تخريب شدن، به منظور حفاظت با لاشه سنگ‌هاي ورقه‌اي پر شده است زيرا در
هنگام حفاري و پس از تخليه سنگ‌ها، معماري آن با همان شكل اصلي خود ظاهر
شده است.

در زاويه شمالي سرسرا و در داخل بناي اصلي، پايه آتشدان و محراب معبد ديده
مي‌شود و برروي اين پايه مقداري خاكستر از بقاياي آتش در حين نيايش به دست
آمده است.

اتاق‌ها و انبارها اثر مهم طبقه اول تپه نوشيجان است كه در شرقي‌ترين قسمت
تپه قرار گرفته و داراي حصار، بارو، اتاق‌هاي مسكوني و انبار است.

نخستين اتاق كه احتمالا اتاق نگهبان است بلافاصله بعد از ورودي قرار گرفته
و به شكل مستطيل است در اين اتاق مراسم آتش بر پا مي‌شده و اين امر از
سوختگي ديوارها مشخص است.

در ضلع غربي اتاق ورودي، سرسراي قلعه ديده مي‌شود و در ضلع شمالي آن
بقاياي پله‌هاي مدور به طرف بالا بوده كه متاسفانه به كلي نابود شده است.

بر روي دژ بقاياي شكاف‌ها و سوراخ‌هايي است كه احتمالا به منظور دفاع از
قلعه ايجاد شده كه در بعضي از آنها در هنگام پر كردن مسدود شده‌اند اين
سوراخ‌ها شبيه تيركش مي‌باشند كه در معماري آشوري و اورارتويي به نحو احسن
قابل مشاهده‌اند. سقف اتاق‌ها و انبارها احتمالا پوشش چوبي داشته اما پوشش
بعضي راهروها و شبستان‌ها به صورت هلالي و با خشت‌هاي بزرگ زده شده كه
جالب توجه و حائز اهميت است.

مصالح ساختماني اين بنا از خشت‌هايي به ابعاد ‪ ۱۳‬در ‪ ۴۰‬در ‪
۲۵‬سانتيمتر استفاده شده و مستطيل شكل است در صورتي كه خشت‌هاي به كار
برده شده در دوره ساسانيان، مربع شكل هستند.

اثر ديگر تونل (حفره) است در بخش شمالي تالار ستون‌دار و در امتداد شرق و
غرب، حفره‌اي سردابي شكل كنده شده كه در عمق سه متري به‌صخره منتهي مي‌شود.

اين حفره (تونل) پله‌دار داراي ‪ ۱۳‬پله با ارتفاع ‪ ۱۷۰‬سانتيمتر، عرض ‪۱۸۰‬ سانتيمتر و به طول ‪ ۲۰‬متر حفر شده است.

[شاملو]

باسلام و احترام
عكسهاي بسيار جالبي بود